حفظ تعادل اسید و باز به معنای حفظ هومئوستاز غلظت یون هیدروژن در مایعات بدن است .

درجه اسیدیتی یا بازی یک محلول با ph  مشخص میشود که عبارتست از لگاریتم منفی غلظت یون هیدروژن و میزان آن از 1 تا 14 متغیر است .

PH  طبیعی خون بین 7.35 تا 7.45 و بطور متوسط 7.40 است .

سیستمهای متعادل کننده  PH  :

این سیستمها شامل 3 سیستم تامپونی ، تنفسسی و کلیوی هستند .

الف ) سیستم تامپونی یا بافری :

یک محلول بافر محلولی است که میتواند افزوده شدن مقادیر متوسط اسید یا باز را تحمل کند بدون آنکه تغییر قابل ملاحظه ای در غلظت یون هیدرون  بوجود آ ید .بافرها از یک اسید ضعیف و  نمک همان اسید  ویا یک باز و نمک همان باز تشکیل شده است .

 سیستم بافری سریعترین سیستم متعادل کننده PH  خون است و درصورت بروز تغییر در آن فورا عمل مینماید . پرو تئینهایی چون همو گلوبین در گلبولهای قرمز و آلبومین در پلاسما جزء مهمترین بافر های خون بشمار میروند .

یونهای دارای بار منفی نظیر فسفات موجود در سلولها ی خون و کربنات موجود در سلولهای استخوانی نیز جزء مهمترین بافر های داخل سلولی هستند .

مهمترین سیستمهای تامپونی عبارتند از :

1-     سیستم تامپونی بیکربنات .

2-     سیستم پروتئینهای پلاسما .

3-     سیستم تامپون فسفات .

ظرفیت یک تامپون بستگی به غلظت مطلق اجزاء تشکیل دهنده سیستم و نیز مقدار محلول بافر قابل استفاده دارد  . بعنوان مثال سیستم فسفات اثر کمی در ظرفیت کلی تمپون خون دارد .

 زیرا غلظت فسفات خون در مقایسه با غلظت پروتئین موجود خیلی پایین است . سیستم تامپون حقیقی خون در حالت عادی ، سیستم بیکربنات و اسید کربنیک است . اهمیت خاص این سیستم در قدرتیست که ریه ها در دفع co2  دارند .

ب ) سیستم تنفسی :

 اسیدهای فرار اسیدهایی هستند که میتوانند به گاز تبدیل شوند . در طول تهویه طبیعی ( تنفس ) ، ریه ها مقادیر زیادی از اسیدهای احتمالی را بشکل  گاز  co2  از  بدن خارج میکنند .

H2O+CO2↔H2CO3↔HCO3+H

با مشاهده این معادله ، به وضوح میتوان دریافت که CO2  و H2CO3  با هم رابطه مستقیم دارند .

اگر سطح سرمی CO2  افزایش یابد ، تولید H  نیز زیاد شده و PH  پایین می آید ، در نتیجه خاصیت اسیدی افزایش می یابد . بر عکس کاهش سطح  CO2  با بالا رفتن مقدار  PH  ( افزایش خاصیت بازی ) همراه است .

بهنگام تغییرات ph ، این سیستم سریعا وارد عمل میشود و از طریق ایجاد هایپرونتیلا سیون  ،  co2  را از بدن دفع و یا در بدن حبس میکند .

 

ج ) سیستم کلیوی :

اسیدهایی که توانایی تبدیل شدن به گاز را ندارند ، باید از طریق ادرار دفع شوند . این اسید های ثابت شامل موارد زیر هستند :

1-     اسید سولفوریک ، اسید فسفریک و اسیدهای دیگر که در اثر متابولیسم پروتئین تولید میشوند .

2-     کتون های بوجود آمده در اثر متابولیسم چربی ، که با افزایش سرعت متابولیسم چربی میتوانند تجمع پیدا کنند . مثلا در کتو اسیدوز دیابتی .

3-     اسید لاکتیک بوجود آ مده در اثر متابولیسم کربو هیدرات که با افزایش سرعت گلیکو لیز بی هوازی میتواند تجمع پیدا کنند . مثلا در موارد شوک و هایپو کسمی .

4-     گاهی اوقات سموم خورده شده مثل متانول ، داروه ا و سالیسیلاتها مثل آسپرین .

کلیه ها به آهستگی و ظرف حدود 24 ساعت فعال میشوند و عمل تعدیل کنندگی آنها 4 تا 5 روز بطول می انجامد .